I Documentatiecentrum I werk > publicaties
Via onze themadossiers willen we je een eerste kennismaking bieden met een aantal thema's en je op weg zetten actief burgerschap op eigen initiatief verder te verkennen.
THEMADOSSIERS
Voor Sociumi vormen themadossiers een intern werkinstrument bijvoorbeeld als voorbereiding bij het opstellen van vormingen, bij het schrijven van publicaties, het voorbereiden van campagnes. Naast thema's m.b.t. actief burgerschap werken we ook agogische thema's uit.
Geïnteresseerd in één van onze uitgewerkte dossiers?
U kan ze hier downloaden.
- Actief burgerschap en kansengroepen
- Actief burgerschap - onderzoeksmatig
- Actieonderzoek
- Burgerschap en media
- Campagne voeren
- E-democratie
- Europees burgerschap
- Het Socratisch gesprek
- Werven en motiveren van vrijwilligers
- Actief burgerschap op school
- Politieke participatie
- Actief burgerschap
- Vormingsmethodieken
- Aanpak kansengroepen
- Assertiviteit
- Vergaderen
- EVC, wie is mee?
- Een blik op gender
- Methodiek levensverhalen
- Interculturele communicatie
- Media en beeldvorming
- Media en diversiteit
- Non-profit communicatie
- Sociale participatie
- Sociaal-artistiek werk
- Echtscheiding op nieuwe wegen
- Het ontwikkelen van een vrijwilligersbeleid
- Schrijftechnieken
- Over burgerschap: theorieën en meningen
- Individualisering, sociale integratie en burgerschap
- Meten klanttevredenheid
- Klanttevredenheid: wat en waarom
- Diversiteit op de werkvloer
- Actief burgerschap in de adolescentie
- Geëngageerde kunst van Picasso tot U2!
- Presenteren voor een groep
- Het ecocipatieperspectief en actief burgerschap
- De meergeneratiesamenleving
- Competentiemanagement
- Creatief burgerschap
- Diversiteit en AB
- Visie ontwikkelen
- Van burger tot wereldburger
- Iedereen uitgenodigd
- Pragmatische kijk op AB
- Globalisering
- Bewegingen
- De Straatkrant: een sociaal cultureel praktijkvoorbeeld
Actief burgerschap en kansengroepen
Kansengroepen ervaren belemmeringen in het kunnen en mogen participeren aan de samenleving. In dit dossier worden een aantal vragen rond dit thema opgeworpen, voorbeelden naar voor gebracht...
Actief burgerschap - onderzoeksmatig
In dit dossier willen we actief burgerschap bekijken vanuit een wetenschappelijke bril. Het is niet onze bedoeling een inhoudelijke uitwerking te bieden van allerhande onderzoek met betrekking tot actief burgerschap. Wel willen we aangeven met welke onderzoeksdisciplines actief burgerschap gelinkt kan worden en welke begrippen, auteurs en onderzoekers daar dan relevant in zijn. De lezer kan zich dan zelf verder verdiepen in de aangegeven thema’s m.b.v. de aangegeven links en literatuur
Actieonderzoek
Dit dossier is in de eerste plaats bedoeld als een interne nota. Het wil aangeven waarom actieonderzoek interessant kan zijn voor een organisatie als Sociumi. De aangereikte informatie is echter evengoed relevant voor andere socio-culturele organisaties en sociale bewegingen die even stil willen staan bij de mogelijkheden van actieonderzoek. Omdat het dossier een korte samenvatting van actieonderzoek en verwijzingen naar literatuur bevat, is het bij uitbreiding interessant voor iedere lezer die wat meer te weten wil komen over actieonderzoek.
Burgerschap en media
Dit dossier bestaat uit een bundeling van teksten die de relatie tussen burgerschap en media onder de loep nemen. Vanuit verschillende hoeken worden prikkelende vragen met betrekking tot dit thema opgeworpen...
Campagne voeren
Een aantal nuttige tips bij het opzetten van een campagne
E-democratie
ICT's doordringen in toenemende mate het sociale en economische weefsel van onze samenleving. Dit komt goed tot uiting in de vele e-ismen waarmee we vandaag de dag geconfronteerd worden: e-health, e-eductaion, e-work, e-commerce enz. Dit geldt evenzeer voor het politieke en bestuurlijke terrein waar termen als e-governance, e-democracy, e-particpation in toenemende mate ingang vinden. Dit dossier vertelt je meer over e-democratie en burgerparticipatie en belicht een aantal voor- en nadelen.
Europees burgerschap
Een bundeling van teksten over Europees burgerschap
Het socratisch gesprek
Meer dan 25 eeuwen geleden voerde Socrates zijn beroemde filosofische gesprekken op de markt van Athene. Centraal stond de vraag wat goed leven inhoudt en hoe je dat moet realiseren. Het socratisch gesprek wil vandaag opnieuw de vraag stellen naar zelfkennis en bezinning over het goede leven. Sociumi werpt in dit dossier een blik op de methodische aspecten van het socratisch gesprek.
Werven en motiveren van vrijwilligers
Dit dossier is in de eerste plaats gericht naar organisaties die willen stilstaan bij het werven en motiveren van vrijwilligers. Eerder dan plasklare antwoorden te geven, bieden we een kader aan waarmee een organisatie zelf antwoorden kan formuleren op uitdagingen m.b.t. dit thema. We willen daartoe bereiken dat de lezer inzicht verkrijgt in het theoretisch kader van het ETGACE-onderzoek, in wat ‘challenge, capacity, connection en context’ betekenen en deze begrippen kan toepassen op het vrijwilligerswerk binnen de eigen organisatie. Bij uitbreiding is dit dossier interessant voor iedere vrijwilligersgroep die wil uitbreiden en haar bestaande ploeg gemotiveerd wil houden.
Actief burgerschap op school
De school wordt gezien als oefenterrein voor democratisch handelen. Enkele concrete aspecten die behandeld worden: actief burgerschap als doel of als middel, het ondersteunen van scholen bij projectwerking, enz. Er wordt ook ingegaan op het concept ‘Brede school’ en praktijkvoorbeelden.
Politieke participatie
Politieke participatie is een belangrijke basiswaarde voor de democratie. de moderne democratische orde is gegrondvest op twee centrale instituties: politiek burgerschap en de publieke sfeer. Politieke participatie is een ruim begrip dat vele ladingen dekt en toegepast kan worden op verschillende groepen zoals etnisch-culturele minderheden, senioren, vrouwen, enz. In dit dossier wordt politieke participatie vanuit het perspectief van het brede publiek bekeken zonder de verscheidenheid uit het oog te verliezen. Politieke participatie is meerlagig, zoals de politiek zelf. Vandaar de keuze om politieke participatie te benaderen vanuit diverse invalshoeken (politicologisch, sociologisch, agogisch, enz.)
Actief burgerschap
In dit dossier wordt stilgestaan bij het Etgace-onderzoek, een onderzoek naar het leren en ondersteunen van actief democratisch burgerschap. Daarnaast zijn een aantal auteurs opgenomen die hun visie op actief burgerschap weergeven. Het dossier wordt afgesloten met een onderdeel interessante links en referenties naar actief burgerschap.
Vormingsmethodieken
Een methodiek is een bewuste, doelgerichte, procesmatige, systematische doordachte manier van handelen (vormt één geheel met de visie). De keuze voor een welbepaalde methode wordt bepaald door de inhoud van het programma, de leerdoelen die men vooropstelt, de deskundigheid en ervaring van de begeleider, de verwachtingen en wensen van de deelnemers en het potentieel van de werkwijzen en procedures. We bekijken de structuur van een vormingsactiviteit, de verschillende actoren zoals de begeleider en deelnemers en belichten een aantal didactische werkvormen.
Aanpak kansengroepen
Hoe omgaan met kansengroepen hun weerstand. Motiverende communicatie, motiverend leidinggeven met aandacht voor groepsdynamica kunnen stimulerend werken. Enkele voorbeelden van motivatietheorieën en begeleidingsstijlen en een aantal concrete projecten (bvb. doelgroep werklozen) om dit te illustreren.
Assertiviteit
Dit themadossier gaat in op zaken als de omschrijving en het belang van assertief gedrag, de obstakels voor assertief gedrag, de rol van communicatie en lichaamstaal, de waarde van zelfvertrouwen, enz.
Vergaderen
Vergaderen is belangrijk. Vergaderingen zijn enkel effectief als ze vlot verlopen. Een vergadering mag niet te veel tijd in beslag nemen, maar ook niet te weinig, want alle punten moeten uitgebreid aan bod komen. Een aantal vergadertechnieken en concrete tips.
EVC, wie is mee?
Dit dossier is een eerste aanzet tot bundeling van de hoofdlijnen van het Vlaams EVC –verhaal. Het is een verhaal in voortdurende evolutie en ontwikkeling en vraagt in die zin verdere updating en opvolging. De bedoeling is dan ook de lezer op weg te zetten en te verwijzen naar enkele relevante instanties en rapporten op dat vlak.
De genderproblematiek
Gender staat voor de manier waarop mensen mannelijkheid of vrouwelijkheid, manzijn en vrouwzijn, ervaren en gaat over de sociaal-maatschappelijke betekenis en waardering die daaraan in de cultuur wordt gehecht. De gender-identiteit wordt bepaald door meerdere factoren zoals het behoren tot een bepaald ras, nationaliteit, sociale klasse, leeftijd, seksualiteit. Er zijn een aantal belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen op vlak van de levensverwachting, de gezondheidsproblematiek, het verwerken van informatie, de positie op de arbeidsmarkt, enz.
Methodiek levensverhalen
Het begrip ‘reminiscentie’, het ophalen van herinneringen aan gebeurtenissen uit de eigen levensloop aan de hand van levensverhalen, wordt toegelicht. Het thema wordt gelinkt aan ouderen, jongeren, vluchtelingen, de stad, de geestelijke gezondheidszorg, enz. en geïllustreerd met tal van praktijkvoorbeelden.
Interculturele communicatie
Er wordt een beknopte omschrijving gegeven van het begrip cultuur. Vervolgens volgt een korte omschrijving van de term communicatie om daarna het thema interculturele communicatie onder de loep te nemen. Er wordt o.a. stilgestaan bij de 3-stappenmethode, een manier om in interculturele situaties te leren kijken vanuit twee perspectieven.
Media en beeldvorming
Dit dossier is een kennismaking met de mediakanalen in Vlaanderen en hun respectievelijke achtergronden, en hoe er bewuster mee om te gaan. Er wordt een duik genomen in de geschiedenis: van het ontstaan van het schrift naar de eerste digitale radio en tv. Daarnaast wordt een beknopt overzicht gegeven van de mediagroepen in Vlaanderen en hun respectievelijk aandeel in het Vlaams medialandschap. Tenslotte wordt aandacht besteed aan de mogelijke effecten en vormen van beïnvloeding van deze mediakanalen. Welke mediastrategieën hebben verborgen boodschappen, waar zitten de valkuilen? Kan de burger wel aan de mediagreep ontkomen…?
Media en diversiteit
In onze maatschappij spelen de media een belangrijke rol. Ze weerspiegelen de multiculturele samenleving, bieden informatie aan over deze etnisch-culturele groepen en beïnvloeden zo in grote mate het beeld dat over hen bestaat bij anderen. Deze rol van de media houdt zowel gevaren als kansen in. Het dossier stelt een aantal praktijkvoorbeelden zoals TrefMedia, Cel diversiteit VRT voor en geeft enkele richtlijnen en aanbevelingen bvb. Europees Manifest mee.
Non-profit communicatie
In dit dossier wordt ingegaan op een aantal succesfactoren op vlak van communicatie, de uitbouw van een gedegen communicatiebeleid, de opmaak van een communicatieplan, de communicatiefasen en de bijhorende communicatiekanalen en het omgaan met pers en media.
Sociale participatie
Participatie is een heel ruim begrip dat vele ladingen dekt. Sociale participatie is slechts één vorm van participatie. Sociale participatie (toegang tot kerninstituties) vormt net als de andere vormen van participatie een belangrijke voorwaarde voor een volwaardig burgerschap. In dit dossier wordt eerst stilgestaan bij participatie in het algemeen om dan in te pikken op de ‘sociale participatie’. Men kan een aantal basisvoorwaarden voor sociale participatie onderscheiden nl. de aanwezigheid van basisvoorzieningen, hulpbronnen (opleiding, arbeid, inkomen) en een veilige en stimulerende omgeving. Verder wordt er ook aandacht besteed aan het belang van wijkontwikke-ling en de participatie van de bewoners daarbij.
Sociaal-artistiek werk
Dit themadossier situeert het sociaal-artistiek werk en het beleid dat ermee samenhangt. Daarnaast biedt het een overzicht van een aantal relevante sociaal-artistieke organisaties en geeft het een aantal voorbeelden van projecten en onderzoek.
Actief burgerschap en kansengroepen
Bij kansengroepen gaat het over mensen die omwille van een beperking (fysiek-mentaal-psychisch) en/of een leefsituatie belemmerd worden om op een evenwaardige wijze deel te nemen aan de samenleving. Deze mensen krijgen minder kansen wegens uiteenlopende redenen. Actief burgerschap als een manier om mensen kansen te geven, in welke omstandigheden ook. Het stimuleren van actief burgerschap bij kansengroepen vraagt om een specifieke aanpak.
Echtscheiding op nieuwe wegen
Er wordt gepoogd een overzicht te geven van de huidige stand van zaken in de actuele echtscheidingswetgeving. Er worden enkele historische mijlpalen beschreven en een aantal klemtonen gelegd op het instituut ‘echtscheiding’. Daarnaast worden de aanpassingen in de echtscheidingswetgeving (de wet van 27 april 2007) in België en enkele belangrijke nevenproblemen verduidelijkt.
Het ontwikkelen van een vrijwilligersbeleid
Het uitschrijven van een vrijwilligersbeleid zorgt voor het expliciet maken van de intenties van de organisatie naar de vrijwilliger toe. In het vrijwilligersbeleid formuleert de organisatie immers zijn visie op vrijwilligerswerk. Waarom werkt de organisatie met vrijwilligers? Wat is de plaats van de vrijwilliger in de organisatie? Wat wordt verwacht van de vrijwilliger en wat kan hij op zijn beurt van de organisatie verwachten? Het zijn allemaal vragen waarover binnen de organisatie moet nagedacht worden. In dit themadossier geven we uitleg over een aantal gemeenschappelijke onderwerpen die in elk vrijwilligersbeleid voorkomen. Tevens bevat het enkele praktijkgerichte vragenlijsten en checklist waarmee je binnen je organisatie aan de slag kunt gaan in de aanloop naar een eigen vrijwilligersbeleid.
Schrijftechieken
Een tekst boeit lezers als de inhoud interessant is. Waardevolle inhoud alleen is natuurlijk niet genoeg. De “verpakking” is ook van groot belang. Als een tekst saai geschreven is, haken lezers af. Hoe kan je een tekst zo vlot mogelijk schrijven? Dit themadossier geeft tips en voorbeelden om je teksten toegankelijker te maken
Over burgerschap: theorieën en meningen
Burgerschap is een complexe en multidimensionale realiteit, die vanuit verschillende invalshoeken kan worden benaderd. Het is een beweeglijk concept. In dit themadossier worden een aantal theorieën en meningen over burgerschap aangebracht. Hoe denken deskundigen over burgerschap en burgerschapsidealen? Enkele burgerschapstheorieën waar de vraag ‘Wat is burgerschap/Wat houdt burgerschap idealiter in?’ centraal staat. Anderzijds focussen we op ‘Hoe denken de burgers zelf over burgerschap?’ De nadruk ligt hier op alledaagse praktijken van burgerschap.
Individualisering, sociale integratie en burgerschap
Dit themadossier biedt een stand van zaken over de geïndividualiseerde wereld. Wat betekent dit op vlak van burgerschap? Centraal staan een aantal visies over de invloed van individualisering op sociale integratie/cohesie. Vanuit deze visies volgen een aantal verfrissende conclusies over burgerschap.
Klanttevredenheid: meten van klanttevredenheid.
Dit themadossier geeft aan hoe je een klanttevredenheidsonderzoek kan opstellen. Het is gebaseerd op de fasen van Thomassen, in ’t Veld en Winthorst. Op het einde van elk hoofdstuk worden een aantal opdrachten vermeld. Het vervullen van deze opdrachten zorgt ervoor dat je een goed onderbouwd klanttevredenheidsonderzoek kan uitvoeren en verwerken.
Klanttevredenheid: wat en waarom?
Dit themadossier bestaat uit drie delen. In het eerste deel wordt uitgelegd wat klanttevredenheid is. Ook wordt bekeken wat de verwachtingen en bijgevolg de tevredenheid van klanten beïnvloed. Het tweede deel bespreekt het belang van klanttevredenheid. Waarom is het belangrijk voor een organisatie om aandacht te besteden aan klanttevredenheid?Het derde en laatste deel belicht drie toonaangevende theorieën i.v.m. klanttevredenheid.
Diversiteit op de werkvloer
In dit themadossier wordt bekeken hoe diversiteit op een laagdrempelige manier binnen de werksfeer kan gebracht worden. Hoe weet je hoe divers jouw organisatie is? Hoe kan je collega’s sensibiliseren en overtuigen dat diversiteit belangrijk is? Hoe zorg je voor een meer diverse organisatie? Er worden een aantal eenvoudige tips voorgesteld en aan de hand van bronmateriaal word je uitgenodigd tot meer verdieping in het thema.
Actief burgerschap en adolescentie
Geëngageerde kunst van Picasso tot U2!
De “core business” van Sociumi namelijk Actief Burgerschap, is terug te vinden in alle takken van de kunstwereld. Dit themadossier biedt de lezer vijf kunstwerken aan die vallen onder de noemer “geëngageerde kunst”. De auteur heeft uit verschillende kunsttakken één voorbeeld gedestilleerd, namelijk uit de schilderkunst, de literatuur, de filmkunst, de fotojournalistiek en de muziekwereld. Het is een stimulans om dit thema verder uit te spitten of zelf op zoek te gaan naar geëngageerde kunst.
Presenteren voor een groep
Spreken voor een groep is spannend. Sommige mensen gaan de uitdaging graag aan, anderen voelen zich gemakkelijker achter de schermen. Toch wordt iedereen wel eens geconfronteerd met een situatie waarin hij of zij een kleinere of grotere groep moet toespreken. Dit themadossier bevat een uitgebreid kader i.v.m. ‘spreken voor een groep’ en zit boordevol tips om tot een geslaagde presentatie te komen.
Het ecocipatieperspectief en AB
In deze hyperveranderende samenleving, van huiskamer tot publieke ruimte, is het logisch dat leerprocessen en leerstrategieën mee evolueren in een eigentijdse weergave, weliswaar steeds kritisch en bedoeld als innovatie. Het “ecocipatieperspectief” is het resultaat van het doctoraatsonderzoek van Frank Cockx aan het Centrum voor Sociaal-Culturele en Arbeidspedagogiek van de K.U.Leuven. Het is een nieuw inspirerend begrip dat praktijkvoorbeelden in een ander daglicht stelt. Het gaat over betekenisverlening – omgeving – individu. Over dynamiek: niet zijn, iets worden of net niet. Het gaat over leren in het leven, identiteitsopbouw,…Wat betekent dit nieuw perspectief voor de context waarin actief burgerschap wordt beleefd of geleerd? ik leer dus ik ben?
De meergeneratiesamenleving
Leeftijd, generatie of groep, zijn zaken die aangehaald worden om problemen in de samenleving uit te vergroten. In dit themadossier wordt uitgegaan van de uitdaging ‘meergeneratiesamenleving’, en wat betekent intergenrationeel werken of intergenerationeel werken in dienst van de sociale cohesie.
Competentiemanagement
Competentiemanagement is er op gericht competenties van individuen en groepen optimaal in te zetten en te ontwikkelen. Wat zijn competenties? Welke soorten competenties zijn er? Wat houdt competentiemanagement in? Hoe begin je eraan? Wat zijn de gevaren en de kansen die het met zich meebrengt?
Creatief burgerschap
Actief burgerschap mikt op het publieke belang in de publieke ruimte. Creativiteit en verbeelding spelen een belangrijke rol in het bewegen van mensen tot maatschappelijk engagement. Enkele praktijkvoorbeelden.
Diversiteit en AB
Diversiteit en de beleving van diversiteit vergen van burgers een zeker inspanning. Er doen zich immers twee scenario’s voor namelijk één die leidt naar onverdraagzaamheid en discriminatie, en één die leidt naar verdraagzaamheid en democratische waarden. Wie kiest voor het tweede scenario staat voor een niet simpele opgave maar heeft wel reeds de eerste stap naar actief burgerschap gezet.
Van burger tot wereldburger
Waarom wereldburgerschap? De hedendaagse samenleving is er één van snel opeenvolgende evoluties en veranderingen. Eén van die grote evoluties is de mondialisering. Als beweging voor actief burgerschap wil Sociumi mensen motiveren om op een actieve manier te participeren aan de vormgeving van deze samenleving en hen ondersteunen in het verwerven van competenties om actief burgerschap in de praktijk waar te maken.
Visie ontwikkelen
Niet alleen commerciële bedrijven, maar ook non-profitorganisaties besteden veel tijd aan het opstellen van een goede missietekst. Een missietekst is het uithangbordje van de organisatie én een richtsnoer om verdere beslissingen te maken. Het is niet de bedoeling dat de missietekst achteraf in een lade belandt. Je kan er dus maar beter werk van maken. Maar hoe begin je eraan? Hoe lang moet een dergelijke tekst zijn? Op deze en andere vragen wil dit themadossier een antwoord bieden.
Iedereen uitgenodigd
Met het oog op een inclusieve samenleving, die bovendien het milieu respecteert, wil Sociumi vzw deze twee aspecten in de verf zetten. Eerst worden de stappen besproken die gevolgd kunnen worden bij het organiseren van een evenement. Daarna is er een overzicht van de wettelijke verplichtingen, met een korte uitweiding over de vrijwilligerswetgeving. In het derde deel wordt de toegankelijkheid voor personen met een handicap belicht en in het vierde deel worden wenken en tips meegegeven om een evenement zo afvalarm mogelijk te houden.
Pragmatische kijk op AB
Burgerschap is nooit een geïsoleerde actie, het speelt zich steeds af tegen een bepaalde context, in relatie tot anderen. Dit sociale maakt het wezen uit van democratisch burgerschap. Er wordt uitgegaan van de ‘ethica utens’ (hoe mensen denken zich te moeten gedragen, het concrete gedrag) met als basis de praktische intelligentie: het inzicht of begrip dat voorkomt uit de ervaring, dat de ervaring ook leidt en het vermogen om te oordelen, te handelen en te leven volgens dat inzicht. M.a.w. wat is de verhouding pragmatisme versus actief burgerschap?
Globalisering
“Sinds de val van de Berlijnse muur en de instorting van de Sovjetunie, heeft de globalisering van het kapitalisme een enorme stijging van onzekerheid voortgebracht” (R.Pinxten). Dit dossier geeft een overzicht weer van globalisering doorheen de tijd, de vormen van globalisering en allerlei bronnen m.b.t. globalisering.
Bewegingen
Elke tijd kent zijn uitdagingen, legt andere accenten. Bewegingen zijn actief op zoek naar een nieuw evenwicht, elk voor haar kerndoel of issue. Dat kan zijn sociaal, economisch of cultureel of bestaan uit een mix van factoren. Het werkingsterrein kan zich beperken tot een straat, een wijk, een gemeente. Maar evenzeer overstijgen bewegingen het eng geografische en landgebondene…..Zeker is dat bewegingen trachten bij te sturen, verandering te bewerken. Dit dossier is een zeer uitgebreide verkenning van deze specifieke werksoort.
deStraatkrant, een sociaalcultureel praktijkvoorbeeld
Vlaanderen barst van de initiatieven, projecten en vorming die de interculturele dialoog centraal stellen. deStraatkrant, het project dat in dit dossier wordt toegelicht, is slechts één van de vele praktijkvoorbeelden. Dit is een leidraad om stil te staan bij het thema ‘interculturele dialoog’, werkvormen voor sociaal-cultureel werk, het belang ervan, de leerprocessen, enz.
Laatste update: 17.12.10 - © 2005 Sociumi vzw